Deset geografskih ekstrema u svjetskim okvirima i prostorima bivše Jugoslavije

1. Najviši vrh na svijetu je Mont Everest, visok 8848 metara, koji se nalazi u sklopu planinskog lanca Himalaji na granici Kine i Nepala. Na lokalnim jezicima se još zove Čomolungma i Sagarmata. Pored Mont Everesta postoji još trinaest vrhova viših od 8.000 metara i svi se nalaze na planinskom lancu Himalaji – Karakorum.

2. Najduži planinski lanac na svijetu su Andi u Južnoj Americi. Njihova dužina je oko 8.900 km,a u sklopu Anda je i vrh Akonkagva, najviši vrh na svijetu van lanca Himalaji – Karakorum.

3. Obala Mrtvog mora, jezera koje dijele Izrael i Jordan, smatra se za najnižu tačku na kopnu. Nalazi se na nadmorskoj visini od 422 metra ispod nivoa mora. Međutim ovde postoje i sporenja, jer postoji i tačka u pustinji na zapadu Kine koja se nalazi možda i na nižoj tački, a ako se računa zaleđeni “Bentlijev rov“ na Antarktiku onda je on najniža tačka, jer se nalazi 2.540 metara ispod nivoa mora. Naravno, do te tačke je zbog leda nemoguće doći.

4. Rijeka Nil u Africi se smatra za najdužu rijeku na svijetu. Nastaje spajanjem Plavog i Bijelog Nila. Za velike rijeke je problem da se utvrdi odakle zaista počinje njihov izvor. Zvanično, uzima se da je dužina Nila 6.853 km. Druga rijeka po dužini je Amazon, a smatra se da je njegova dužina oko 6.500 km. Amazon je, ujedno, i rijeka sa najvećom količinom vode, jer je prosječan protok 209.000 m3/s.

5. Kaspijsko jezero, poznato i pod nazivom Kaspijsko more, je najveće jezero na svijetu. Zauzima površinu od 371.000 kvadratnih kilometara. Površinom je veće od bivše Jugoslavije za skoro pedeset procenata.

6. Najveće ostrvo na svijetu je Grenland. Njegova površina je blizu 2,17 miliona kvadratnih kilometara. Da bi se stekla jasnija slika, Francuska je najveća država Evropske unije, a više od tri puta je manja od ovog ostrva. Naravno, Australija je veća od Grenlanda dva i po puta, ali se Australija smatra kontinentom.

7. Marijanski rov, odnosno Marijanska brazda, u Pacifiku je najdublja tačka svjetskih okeana. Njegova dubina se procjenjuje u rasponu od 10.500 do 11.000 metara.

8. Arabijsko poluostrvo je najveće poluostrvo na svijetu. Njegova površina je oko tri miliona kvadratnih kilometara.

9. Kanjon Kolarada u američkoj saveznoj državi Arizona, sa dubinom od oko 1.500 metara, je dugo smatran za najdublji kanjon na svijetu. Međutim, to nije tačno. Najdublji kanjon se nalazi u Nepalu – Kali Gondaki Gordž.

10. Sahara je najveća vruća svjetska pustinja. Prostire se na teritorijama jedanaest afričlih država i zauzima ukupnu površinu od 9,2 miliona kvadratnih kilometara, što je skoro jednako površini kompletnog evropskog kontinenta.

Deset geografskih ekstrema za prostor bivše Jugoslavije

1. Triglav je bio najviši vrh bivše Jugoslavije. Dio je Julijskih Alpa i visok je 2.864 metara.

2. Sava je najduža rijeka koja protiče cijelim tokom kroz bivšu državu. Njena dužina iznosi 940 kilometara. Nastaje u sjeverozapadnoj Sloveniji, a protiče i kroz Hrvatsku, BiH i Srbiju, gdje se uliva u Dunav.

3. Smatra se da je najveća evropska prašuma Perućica, koja je dio nacionalnog parka “Sutjeska“ u blizini Foče.

4. Deliblatska peščara u Banatu predstavlja jedinstven eko-sistem u Evropi. Smatra se i mini-pustinjom, a obuhvata područje od 300 kilometara kvadratnih u četiri opštine: Vršac, Kovin, Alibunar i Bela crkva.

5. I pored činjenice da republike bivše Jugolavije izlaze na Jadransko more, većina rijeka i riječnih tokova na ovom području pripada Crnomorskom slivu, odnosno posredno preko Save i Dunava voda odlazi do Crnog mora. Pored Jadranskog sliva, jedan dio rijeka pripada i slivu Egejskog mora.

6. Na području sjeverne Srbije, odnosno Vojvodine, Slavonije u Hrvatskoj i sjevernog dijela BiH (Posavina i Semberija) trideset miliona godina je postojalo Panonsko more, koje je nestalo prije nekih 600.000 godina. Na njegovom mjestu je ostala Panonska nizija bogata plodnim zemljištem.

7. Istra je najveće Jadransko poluostrvo sa površinom od 3.476 kilometara kvadratnih. Oko 90% površine pripada Hrvatskoj, a ostatak Sloveniji.

8. Od većih jezera izdvajaju se Skadarsko, Ohridsko i Prespansko. Međutim, sva ova jezera dijeli više država. Najveće vještačko jezero na ovom prostoru je Đerdapsko, sa površinom 253 kvadratna kilometra.

9. Ukupna dužina spoljnih granica je iznosila više od 2.100 kilometara, a to je gotovo jednako udaljenosti Beograda od Moskve.

10. Kada smo već kod granica, kaže se da je Jugoslavija bila okružena “BRIGAMA“ pošto se graničila sa: Bugarskom, Rumunijom, Italijom, Grčkom, Austrijom, Mađarskom i Albanijom.