Dan pobjede i Dan Evrope – 9. maj

Prije tačno sedamdeset pet godina, kapitulacijom nacističke Njemačke, stavljena je tačka na ratne sukobe u Evropi u sklopu Drugog svjetskog rata. Rat koji je počeo  1. septembra 1939. napadom nacističke Njemačke na Poljsku uzeo je više od 50 miliona žrtava i kao takav predstavlja najveći sukob u ljudskoj istoriji. Obzirom da je rat na Pacifiku potrajao još nekoliko mjeseci, Drugi svjetski rat je zvanično trajao šest godina i jedan dan.

Današnji dan, 9. maj, slavi se kao Dan pobjede nad fašizmom. Važno je napomenuti da danas Evropska unija proslavlja Dan Evrope, a taj dan je zvanično vezan za usvajanje Šumanove deklaracije iz 1950. godine, koja je predstavljala polaznu osnovu za današnju organizaciju EU i ujedinjenje evropskih zemalja.

Dan pobjede obilježava se kao državni praznik u velikom broju država, pogotovo u Istočnoj Evropi, uključujući i i našu. Tih dana maja 1945. zvanično je poražen protivnik koji je u jednom trenutku izgledao nadmoćno i vladao skoro kompletnim kontinentom.

Poslije napada i zauzimanja Poljske 1939. uslijedio je period zatišja od nekoliko mjeseci, nazvan “lažni“ ili “šaljivi“ rat. U tom periodu nacisti su pripremili invaziju na više zemalja i tokom maja i juna 1940. godine za šest sedmica okupirali Belgiju, Holandiju, Luksemburg, Dansku, Norvešku i  Francusku. Vellika Britanija, koja je uspjela da spase svoje snage iz Dankerka ostala je praktično sama. U proljeću 1941. zauzete su Grčka i Jugoslavija, a onda je uslijedio i napad na Sovjetski savez, što je dramatično promjenilo situaciju. U rat krajem 1941. godine ulaze i Sjedinjene Američke Države, nakon napada Japana na bazu mornarice u Perl Harburu na Havajima. Tada je rat i definitivno postao svjetski.

Pobjede sovjetske vojske u bitkama za Moskvu, Staljingrad i Kursk, pobjeda zapadnih saveznika u Sjevernoj Africi i iskrcavanja na Siciliju, a pogotovo u Normandiju na “Dan D“ u sklopu operacije “Overlord“, utrle su put ka konačnom trijumfu nad fašizmom.

Nakon velikih borbi i ogromnih žrtava savezničke snage su tokom aprila 1945. godine prodrle u srce Njemačke. Sa istoka su napredovali Sovjeti, a sa zapada Britanci i Amerikanci. Najteže borbe vođene su u Berlinu, koji je “Crvena armija“ okružila tokom aprila. Početkom maja otpor je prestao, a sam Berlin se predao 2. maja.  Sporadični sukobi nastavljeni su narednih dana u ostatku Evrope.

Pošto je većina nacističkih lidera izvršila samoubistvo, nova vlada Njemačke počela je pregovore o kapitulaciji. Pregovori su završeni  7. maja i prva kapitulacija nacističke Njemačke potpisana je u francuskom gradu Remsu toga dana. Ovim potpisom primirje je počinjalo u 23.01 narednog dana po srednjoevropskom vremenu. Zbog toga neke države smatraju 8. maj za Dan pobjede.

Sovjeti nisu bili zadovoljni ovim razvojem događaja, a Staljin je smatrao da je ono što se desilo u Remsu samo preliminarni dogovor, a da se finalna kapitulacija mora izvršiti u Berlinu ,u prisustvu izaslanika vrhovne komande SSSR-a. Organizovan je novi događaj 8. maja i tom prilikom kapitulaciju je u ime Njemačke potpisao feldmaršal Vilhelm Kajtel. Ispred Saveznika predaju su prihvatili sovjetski maršal Georgij Žukov i britanski maršal Artur Teder.

Kako je zbog razlike u vremenu u Moskvi već bila prošla ponoć, prilikom potpisivanja kapitulacije već je bio počeo 9. maj. Zbog toga se u istočnim zemljama Evrope ovaj datum uzima kao Dan pobjede nad fašizmom.

Širom Evrope na današnji datum već  godinama se organizuju prigodne proslave Dana pobjede i Dana Evrope, a svakako najupečatljiviji događaj je parada u Moskvi.

Foto: wikipedia.org

Piše: M.V.

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *