Sedamdesetpet godina od “Dana D“

Danas se navršava sedamdesetpet godina od “savezničkog“ iskrcavanja u Normandiji, koje je pomoglo bržem završetku Drugog svjetskog rata. O tome smo malo pričali i u našoj radio emisiji “Tema dana“. Šestog juna 1944. na plaže Normandije u sjeverozapadnom dijelu Francuske iskrcalo se više od 150.000 savezničkih vojnika. Borbe u Normandiji su poznate pod jedinstvenim nazivom “Overlord“ ili “Vrhovni gospodar“, a samo iskrcavanje kao “Operacija Neptun“ ili još poznatije “Dan D“.

Da krenemo redom, Njemačka je primorala Francusku da kapitulira 1940. godine, a nakon toga sjeverni dio Francuske i cijela Atlantska obala je potpala pod upravu nacističke Njemačke, dok je ostatak Francuske bio pod upravom Vlade u Višiju. Nakon toga sve do otvaranja Istočnog fronta, odnosno napada na SSSR, u ratu je ostala samo još Velika Britanija.

Poslije teškog poraza snaga “Sila osovine“ na Istočnom frontu kod Staljingrada krajem 1942. i početkom 1943. godine i kod Kurska u ljeto 1943. bilo je jasno da će nacistička Njemačka izgubiti rat, međutim da bi se trajanje sukoba skratilo otvoreni su novi frontovi. Prvo u Italiji u ljeto 1943. godine, a u istom periodu je počelo planiranje iskrcavanja u Francuskoj.

Bilo je više lokacija koje su razmatrane, a na kraju je odlučeno da to bude Normandija. Za većinu je logična opcija bilo područje oko Kalea, jer je najbliže Engleskoj, a bliže i Parizu i Njemačkoj. La Manš je kod Kalea, odnosno Dovera sa engleske strane širok oko 45 km, dok je Normandija skoro tri puta dalja od britanske obale.

Za uspjeh operacije bilo je neophodno da se obmane protivnik i da pomisli da će do invazije zaista doći kod Kalea. Atlantska obala Francuske je bila dobro utvrđena i sagrađen je tzv. “Atlanstski bedem“ koji je bio sačinjen od niza raznih utvrđenja i prepreka, koje su za cilj imale da spriječe invaziju.

U svrhu obmane izmišljene su kompletne jedinice savezničkih snaga, koje su smještene naspram Kalea i kojima je navodno komandovao američki general Džordž Paton. U pitanju su bili gumeni tenkovi i vozila, drveni avioni i slično, a kao pješadija korišteni su uglavnom vojni kuvari i drugi logističari ili lica koju su bila van vojne službe. Te “jedinice“ i njihovi svakodnevni pokreti su uočeni od strane njemačkih izviđačkih aviona, što i jeste bio cilj. Njemački vrh je smatrao Patona za najboljeg savezničkog komandanta na Zapadnom frontu pa su prihvatili ono što im je “servirano“, a što je bilo pogrešno. Paton je bio pod suspenzijom, jer je ošamario vojnika na Siciliji, za šta su Nijemci znali, ali su pogrešno smatrali da je ta suspenzija obmana.

Sve ovo je bilo bitno posebno u svijetlu neuspješnog “Desanta na Dijep“ iz 1942. godine, koji je bio test za buduća iskrcavanja, a prošao je katastrofalno po saveznike. Dijep je takođe na francuskoj obali.

Invazija je odgođena nekoliko puta zbog loših vremenskih uslova u La Manšu. Na kraju je skoro 7.000 plovila sa više od 150.000 vojnika krenulo u zoru 6. juna prema plažama Normandije. Podršku im je pružalo i oko 10.000 aviona. Veče prije toga nekoliko hiljada padobranaca se spustilo iz jedrilica u neprijateljsku pozadinu. Te jedinice su imale zadatak da se povežu sa snagama na plažama, ali su pretrpjele prilične gubitke.

Vojnici iz SAD, Velike Britanije, Kanade, Norveške, Polsjke, Holandije, kao i snage “Slobodne Francuske“ iskrcale su se na pet plaža širom Normandije. Na plažama “Juta“, “Gold“ “Džuno“ i “Sord“ iskrcavanje je prošlo bez prevelikih problema, dok je svakako najpoznatija plaža “Omaha“ ujedno i “najkrvavija“. Tu je mostobran uspostavljen poslije velikih borbi i gubitaka i prijetila je opasnost da kompletna akcija propadne zbog tih problema.

I pored ovog iskrcavanja Nijemci su bili ubjeđeni da je u pitanju “mamac“ i da pravi napad slijedi prema Kaleu pa su značajno kasnili sa slanjem pojačanja u Normandiju. Kada su shvatili već je bilo kasno, jer su savezničke snage već bile krenule prema većim gradovima zauzimajući važnu luku Šerbur i grad Kaen, kao najveći u toj oblasti.

Borbe u operaciji “Overlord“ su trajale do 25. avgusta 1944. i oslobađanja Pariza. Ključna stvar iz tog perioda je bitka u “Džepu kod Faleza“ kada su snage nacističke Njemačke iz armijske grupe “B“ pretrpjele težak poraz. Do kraja avgusta broj savezničkih vojnika u Francuskoj je narastao na tri miliona.

Borbe u Evropi su završene malo više od osam mjeseci kasnije zauzimanjem Berlina od strane sovjetske “Crvene armije“ i bezuslovnom kapitulacijom nacističke Njemačke.

Fotografije preuzete sa wikipedia.org

M.V.