Da li znate kako su nastali i kako su se razvijali fudbal i košarka?!

Sport je, generalno, nastao veoma davno. Znamo da su prve Olimpijske igre održane još u VIII vijeku p.n.e. tačnije 776. godine p.n.e. Neki od sportova iz tog periodu su zadržani i do danas. Tu, prije svega, mislimo na rvanje, kao i neke atletske discipline (tčanje, bacanje raznih sprava, isl.). U tom periodu su i ratovi zaustavljani da bi se održale igre i djelić toga je preuzet kada su moderne Olimpijske igre započete 1896. godine.

U ovom tekstu pažnju ćemo posvetiti timskim sportovima, koji su danas najpopularniji: fudbalu i košarci. U narednim tekstovima bavićemo se i nastankom odbojke, rukometa, vaterpola i sportova popularnih u Sjedinjenim Američkim Državama.

Krenućemo od fudbala. Mnogi “svojataju“ nastanak fudbala, jer su se igre sa loptom nogama igrale u mnogim kulturama. Ipak je prihvaćena činjenica da je ovo što danas imamo nastalo u Engleskoj tokom XIX vijeka. Najstariji fudbalski klubovi su iz Engleske. Ako govorimo uopšteno, “FC Šefild“ je najstarili klub na svijetu. Osnovan je 1857. godine, ali su po sopstvenoj odluci ostali amaterski tim i nikada nisu igrali profesionalne lige Engleske. Što se tiče profesionalnih klubova, najstariji je “Nots Kaunti“. To je klub iz Notingema, trenutno član “Konferencije“ koja je peti rang takmičenja. U prethodnom periodu su , uglavnom, “lutali“ od “Čempionšipa“ – drugog ranga takmičenja, do “Lige 2“ – četvrtog ranga takmičenja. Početkom devedestih bili su prvoligaši.

Najstarije fudbalsko takmičenja na svijetu je engleski “FA Kup“. Prvi put je organizovan 1871. godine. Engleska fudbalska federacija je osnovana 1863. godine u Londonu. Samo dvije godine mlađe takmičenje je “FA Kup“ Škotske. Prvo prvenstvo je organizovano, takođe, u Engleskoj 1888. godine.

FIFA, kao svjetska fudbalska federacija, osnovana je 1904. godine, a prvo Svjetsko prvenstvo je održano 1930. godine. Prvi šampion bio je domaćin Urugvaj.

Prije toga, fudbal je ušao u program Olimpijskih igara i to na drugim igrama, u Parizu 1900. Ujedinjeno kraljevstvo je osvojilo prvu zlatnu medalju. Ženski fudbal je uvršten u program na OI u Atlanti 1996. godine. Što se tiče muškog turnira u fudbalu, danas na OI igraju mlade reprezentacije, igrači do 23 godine starosti, uz mogućnost da igraju tri starija igrača.

Prva fiksna pravila je predstavio Džon Čarls Tring 1862. godine, jer do tada se igralo po različitim pravilima od grada do grada. Bazna pravila koja postoje od samog početka, kao što su broj igrača, veličina kaznenog prostora, nisu se mijenjala. Promjene su došle u vidu dozvoljavanja izmjena, zabrane hvatanja lopte u ruke od strane golmana pošto mu njegov igrač vrati loptu dijelom noge ispod koljena, itd.

 

Košarku je osmislio kanadski ljekar sa Univerziteta Mekgil, Džejms Nejsmit, koji je bio i profesor fizičkog vaspitanja na Univerzitetu Springfild. Košarkaška kuća slavnih se danas nalazi baš u Springfildu. Košarka je nastala krajem XIX vijeka, odnosno 1891. godine. Nejsmit je postavio koš na visinu od 3 metra i 5 centimetara, što je i danas aktuelno. Taj koš je bio specifičan, jer je imao čvrsto dno, pa se lopta poslije pogotka svaki put morala izbacivati iz njega.

Prve lopte kojima se košarka igrala bile su lopte za fudbal. Prvim pravilima nije bio predviđen, dribling odnosno vođenje lopte, već se sve zasnivalo na dodavanju. Pravila su brzo promjenjena, ali još neko vrijeme dribling nije bio popularan, jer su lopte bile nesavršene i nepravilnog oblika, pa ih je bilo teško kontrolisati.

Svjetska košarkaška organizacija FIBA osnovana je 1932. godine. Svjetsko prvenstvo je po prvi put održano 1950. u Argentini i domaća reprezentacija je bila najbolja. Evropska prvenstva su započeta ranije, još 1935. godine, a prvi šampion bila je selekcija Letonije. Zanimljivo je istaći i da je Egipat bio šampion Evrope 1949. godine, kao jedina država čija se teritorija ne nalazi ni malim dijelom u Evropi.

NBA liga, kao najjača liga na svijetu osnovana je 1946. godine, a Kup šampiona kao nešto što je prethodilo današnjoj Evroligi 1957. godine. Bitno je istaći da je sve do sedamdesetih godina pored NBA lige u SAD postojala i ABA (American Basketball Association) liga, koja je bila paralelno takmičenje. Sparsi , Pejsersi, Netsi i Nagetsi su 1976. prešli u NBA ligu poslije nestanka Američke košarkaške asocijacije (ABA).

Što se tiče pravila, već smo pomenuli neke specifičnosti sa početaka košarke, a pravila ni danas nisu usklađena između različitih liga i organizacija. Najveća razlika je između FIBA pravila i pravila NBA lige.

Čak ni dimenzije terena nisu iste. Dimenzije FIBA terena su 28×15 metara, dok su dimenzije NBA terena 29×15 metara.

Šut za tri poena nije postojao sve do sedamdesetih. Prvo je uveden u pomenutoj ABA ligi, a 1979. godine u NBA ligi. Potom su ga preuzela i ostala takmičenja. Vidljive su i razliku u udaljenosti linije za tri poena. Po FIBA pravilima ta udaljenost je prvobitno bila 6,25 metara, da bi prije 8-9 godina pomjereno na 6,75 metara. U NBA ligi linija za tri poena je na 7,24. Postoje i razlike u tumačenju faulova, kao i u tome što po FIBA pravilima lopta može da se “skine“ sa obruča, a u NBA ne smije da dodiruje lopta koja je iznad cilindra. To su neke od vidljivijih razlika.

Takođe, ograničenje vremena za napad u košarci nije oduvijek postojalo, pa se dešavalo da rezultati u ranim danima košarke budu na nivou vaterpolo rezultata.

Košarka je u program Olimpijskih igara uvrštena 1936. godine u Berlinu, a bila je pokazni sport na igrama u Sent Luisu 1904. godine. Do danas uz SAD, zlatne medalje su osvajali samo SSSR dva puta i Jugoslavija, odnosno Argentina po jednom.

Kratko smo prošli kroz istoriju fudbala i košarke i neke specifičnosti vezane za njih, a u narednim tekstovima bavićemo se i drugim sportovima.

Piše: M.V.