Koliko zaista traje jedna godina?

Kada bi se pitanje odnosilo na broj dana, većina bi odgovorila 365, a svaka četvrta, odnosno prestupna, dan više. Ako bismo se pitali na bazi čega se računa dužina godine, odgovor većine bi bio da se računa na osnovu vremena koje je Zemlji potrebno da napravi pun krug oko Sunca, odnosno perioda revolucije.

Za drugi dio odgovora bitno je istaći da postoje dva orbitalna perioda ili revolucije. To su:

  • Sinodički period- vrijeme potrebno da se tijelo nađe u istoj tački, relativno u odnosu na Sunce posmatrano sa Zemlje, tj. vrijeme povratka u istu elongaciju.
  • Siderički period – vrijeme za koje tijelo napravi pun krug na svojoj putanji oko Sunca, relativno u odnosu na položaj zvijezda, tj. vrijeme potrebno za revoluciju posmatrano sa Sunca.

Za obračun vremena, odnosno godina, nama je relevantan sinodički period ili tropska (solarna) godina, jer je ona povezana i sa dolaskom godišnjih doba. Prosječna dužina trajanja tropske godine iznosi 365 dana, 5 sati, 48 minuta i 45,5 sekundi. Treba naglasiti da se tropska godina smanjuje za 0,53 sekunde po vijeku. Na početku dvadesetog vijeka tropska godina je trajala 365,242196 dana, a 2100. će trajati 365,242184 dana. Siderička ili zvjezdana godina je nešto duža i iznosi 365,2564 dana.

Sve ovo nas dovodi do kalendara i njihove tačnosti. Znamo da je Julijanski kalendar bio u zvaničnoj upotrebi od I vijeka p.n.e pa sve do XVI vijeka kada ga je zamijenio Gregorijanski kalendar. Julijanski kalendar podrazumijeva godinu od 365 dana i svaku četvrtu prestupnu godinu sa 366 dana. To znači da prosječno trajanje godine iznosi 365,25 dana, a to je više od tropske godine. Razlika između godine po Julijanskom kalendaru i tropske godine  iznosi 11 minuta i 14 sekundi na godišnjem nivou. To znači da razlika naraste za jedan dan u periodu od 128 godina. Julijanski kalendar je i dalje u upotrebi kod mnogih pravoslavnih crkava, kao i kod Srpske Pravoslavne Crkve. Kada se zvanično prešlo na Gregorijanski kalendar razlika je bila deset dana, danas je trinaest, a od 2100. godine će biti još jedan dan više.

Da bi se ovaj problem riješio, uveden je Gregorijanski kalendar, koji je smanjio razliku u odnosu na tropsku (solarnu) godinu. Razlika u odnosu na Julijanski kalendar jeste u broju prestupnih godina. Za razliku od Julijanskog kalendara, kod Gregorijanskog svaka četvrta godina nije prestupna. Godine koje su djeljive sa 100, a nisu djeljive sa 400 su proste, tako da u periodu od 400 godina umjesto 100 prestupnih godina imamo 97. Zbog ovog pravila godine 1700, 1800,1900 i 2100. su prestupne po Julijanskom, ali ne i po Gregorijanskom kalendaru. To nas dovodi do činjenice da je po ovom računanju vremena prosječno trajanje godine smanjeno na 365,2425, a to znači odstupanje od tropske godine za samo 26 sekundi. Po ovom kalendaru razlika naraste na jedan dan tek nakon perioda od 3.225 godina ili nešto manje zbog smanjenja tropske godine, što smo već naveli. Na našim prostorima je Gregorijanski kalendar uveden u upotrebu 10. januara 1919, za vrijeme Kraljevine SHS.

Međutim, Gregorijanski kalendar ima dva velika nedostatka: za godinu se uzima da ima 365 i 1/4 dana kao i da 235 lunarnih mjeseci predstavlja tačno 19 solarnih godina. Zbog toga je na Carigradskom kongresu, odnosno Svepravoslavnom saboru 1923. usvojena redakcija novog kalendara, koji se često naziva Meletijin ili Novojulijanski kalendar. Ovaj kalendar je kreirao Milutin Milanković, tadašnji profesor nebeske mehanike na Beogradskom univerzitetu.

Najvažnija pravila koja su uvedena ovim kalendarom su sljedeća:

  • Kao i ranije i dalje će postojati dvije vrste godine: prosta (neprestupna) sa 365 dana i prestupna sa 366 dana. Prestupna će biti svaka četvrta godina, odnosno ona koja je bez ostatka djeljiva brojem 4.
  • Izuzetak od pravila su sekularne (vijekovne) godine: sekularne ili godine stoljeća (one koje se završavaju sa 00 na kraju) biće prestupne samo ako broj vijekova podijeljen sa brojem 9 daje ostatak 2 ili 6. Drugim riječima, ako broj godina podijeljen sa 900 daje ostatak 200 ili 600, ta godina će biti prestupna (2000, 2400, 2900, 3300, 3800, itd.). Ostale su proste (2100, 2200, 2300, 2500, 2600, 2700, 2800, 3000, 3100, 3200, 3400, 3500, 3600, 3700 itd.).

Ovaj kalendar je najprecizniji i trebalo bi ga korigovati tek poslije 28.800 godina, ali i do danas nije primjenjen. Mada, treba reći da se smatra da danas oko 50 miliona vjernika koristi ovaj kalendar.

Vidimo da su se kroz vijekove kalendari nadograđivali i postajali sve precizniji u odnosu na tropsku (solarnu) godinu da bi razlika bila skoro potpuno izbrisana.

M.V.