Velikan svjetske književnosti: Na današnji dan rođen Fjodor Mihajlovič Dostojevski

Fjodor Mihajlovič Dostojevski rođen je na današnji dan, 11. novembra 1821. u Sankt Peterburgu. Bio je ruski književnik ukrajinskog porijekla, romanopisac, novelist i publicist, jedan od najznačajnijih književnika u istoriji.

Većina njegovih romana smještena je u tmurnu sredinu velegradskog podzemlja, u središtu uzbudljivih događaja baštinjenih iz trivijalnoga romana i crnih hronika (ubistvo, zločin, krađa, skandali razne vrste) i vrti se oko, za čovječanstvo, “prokletih pitanja”: zla, ljudske patnje, smrtnosti i besmrtnosti, postojanja i nepostojanja Boga, slobode i odgovornosti, sudbine Rusije i Zapada.

Kako su primijetili neki kritčari – Dostojevski je bitno spiritualni autor, te je njegova karakterizacija čovjeka kao “srca u kojem se bore Bog i Sotona, a zalog je ljudski život” možda i primjeren opis njegovog vlastita stvaralaštva.

Likovi Dostojevskog su često obični ljudi, ponekad upravo animalni, ali u trenucima ekstaze dosežu i prelaze nivo anđela, pa je ta dvostruka optika jedna od tajni uzbudljivosti djela Dostojevskog.

U velike romane Dostojevskog obično se broje sljedeća djela: “Zločin i kazna“ (1866), njegovo tehnički najsavršenije djelo; “Idiot“ (1868), “Bjesovi“, “Demoni“, “Zli dusi” (1872) i “Braća Karamazovi“ (1881).

Fjodor Dostojevski pripada najužem krugu svjetskih vrhunskih pisaca, poput Dantea, Shakespearea, Tolstoja, Cervantesa, Prousta i još nekolicine autora. Njegov je utjecaj na svjetsku književnost neizmjeran – od Leonida Andrejeva do Hermanna Hessea, od Williama Faulknera do Franza Kafke, od Marcela Prousta do Gabriela Garcie Marqueza. Rijetko je koji moderni pisac izbjegao njegovoj sjeni (pa i oni koji su se bunili protiv Dostojevskog, kao Miroslav Krleža i Joseph Conrad), a posebno mu duguju pokreti ekpresionizma i egzistencijalizma.

Dostojevski je umro 1881, iznenada, nakon krvarenja uzrokovanog epileptičnim napadom. Život mu je u posljednjim godinama bio sređen, i može se reći da se oslobodio materijalne oskudice i nevolja koje su ga pratile veći dio života.