Stari zanati (drugi dio)

stari zanatiRazvojem industrijske proizvodnje, pogotovo nakon Drugog svjetskog rata, mnogi zanati i njihova udruženja su postepeno nestajali, dok su se neki zanati održali jer su se prilagodili potrebama stanovništva.

Radnje sa starim zanatima, poput bombondžije, voskara, opančara, četkara ili kišobrandžije nekad su se mogle vidjeti na skoro svakom koraku, ali se danas mogu prebrojati na prste.

Po pravilu, svi koji se danas bave nekim od starih zanata, taj posao porodično vuku iz generacije u generaciju.

U nastavku donosimo drugi dio teksta u kojem se prisjećamo starih zanata.

ALAS

Alas je ribar na rijeci. Alas je zanat, tj. postoje ljudi koji svoju egzistenciju obezbjeđuju ribolovom na rijeci. Jedan od najpoznatijih alasa bio je poznati matematičar Mihailo Petrović Alas.

VLASULJAR

Vlasuljar je majstor-zanatlija koji pravi perike (vlasulje). Perika (vlasulja) kao predmet spada u proizvode primijenjenih umjetnosti, i svrstava se u oblast kostimografije, gdje se kategoriše kao jedan od pomoćnih umjetničkih zanata. Vlasuljari su ranije perike pravili isključivo od prave kose, ali se danas prave i od vještačkog, sintetičkog, materijala. Najkvalitetnije i najskuplje su perike koje se prave od prirodne kose i to ručno. Svaka vlas se malim čvorićem ručno poveže za potku dok se napravi perika, da pokrije cijelu glavu.

Vlasuljari su ranije imali svoje radionice (zanatlijske radnje) gdje su pravili perike. Danas vlasuljari imaju svoje Jorgandzijasamostalne umjetničke radionice ili rade u preduzećima, gdje se perike proizvode u serijskoj (masovnoj) proizvodnji.

ĐUMRUGDŽIJA

Đumrugdžija je ranije, u 19. vijeku, bio naziv za carinika. Na graničnim prelazima zadatak mu je da naplati đumruk (carinu) za potrebe punjenja budžeta.

JORGANDŽIJA

Jorgandžija je vrsta zanatlija koji se bavi pravljenjem jorgana, jastuka i dušeka.

Jorgandžije ručno prave svoje proizvode. Alati koje koristi u radu su makaze, igla, konac, mašina za šivenje. Jorgan se šije od platna i puni pamukom, a da ne bi ispao materijal kojim je napunjen, zašiva se koncem. Jorgandžije su prodavali i po mJeri po kojoj su kupci naručivali proizvode. Nekada su se za pravljenje jorgandžijskih proizvoda koristili uglavnom prirodni materijali kao što su vuna i pamuk, a proizvodi su bili teški i duže su trajali.

Jorgandžijske proizvode danas možemo još negdje, uglavnom na pijacama i vašarima.

Ovim zanatom se danas malo ko bavi pa je on u izumiranju. Lakše je proizvoditi savremenim mašinama i kupovati proizvode jer stari tradicionalni zanat ne donosi zaradu. U našoj zemlji ima još poneka jorgandžijska radnja, a njenu uslugu koriste uglavnom stariji građani.

KLESAR (KAMENOREZAC)

Klesar (ili i kamenorezac) je zanatlija čiji se rad svodi na obrađivanje kamena.

Klesar izvodi kamenorezačke i druge radove od kamena koji su u većini slučajeva od privrednog značaja. Mora da savlada obrađivanje kamene forme u većini slučajeva pravilnih kao i alate koji se upotrebljavaju u klesarstvu.

LICIDAR

LicidarLicidar je čovjek čije je zanimanje pravljenje licidarskih kolača. Ovo zanimanje (zanat) je ranije bilo veoma rasprostranjeno u našim krajevima. Licidarski kolači se i dalje prave, kao jedan od najljepših suvenira.

Licidarski kolači su više za gledanje nego za jelo. Neki licidarski kolači uopšte nisu za jelo jer sadrže pored brašna i gips (da bi bili ljepši i čvršći). Osnovna namjena im je da budu ukras i da se okače oko vrata ili na zid. Zato nije bilo bitno da li su svježi, već kako izgledaju.

Licidari svoje proizvode prodaju u svojim radnjama ili na vašarima. Djeca su na vašarima željela da im roditelji kupe taj šareni licidarski kolač (bar onaj za jelo). Licidarski kolači mogu biti u obliku: srca, papuče, gitare, krave … Najčešće nisu ukusni.

Ipak najpoznatiji kolač u obliku srca je Licidarsko srce. To srce, pored raznih ukrasa ima i malo ogledalo. To su momci poklanjali djevojkama na vašarima kao znak svoje simpatije.

POTKIVAČ

‎Potkivač je zanatlija specijalizovan za potkivanje konja i volova. Potkovica se pomoću eksera pričvrsti konju (kobili) za kopita ili volu (kravi) za papke. Potkovice za konje i volove nisu iste, pošto se i samo kopito i papak razlikuju. Pri potkivanju se mora paziti da se ne povrijedi kopito/papak pri samom zakivanju eksera. Ovo je i opasan i naporan posao jer se radi na krupnim životinjama koje ponekad mogu da budu veoma nemirne pa mogu da povrede potkivača. Ovo zanimanje je ranije bilo veoma rasprostranjeno. Danas ovaj posao obavljaju i kovači kao dio svog posla.

ČETKAR

Četkar je zanatlija koji pravi četke. Četke se prave uglavnom od dlake, ali danas sve više od plastike ali i od sirka Cetkar(biljka od koje se prave metle, ribaće četke).

FIŠEKLIJA

Fišeklija je trgovac prahom odnosno barutom. Fišeklije su postojale prije pojave municije, u doba kada su se puške punile od usta cijevi. Prije stavljanja kuršuma, u cijev se sipao barut koji se prodavao, pripremljen, u papirnim fišecima, pa odatle i naziv zanata. Pojavom savremene municije, fišeklije nestaju.

Fišeklija je takođe i kutijica od drveta ili predmet od kože (nosio se na opasaču), gdje se držao barut.