Računovodstvo kroz istoriju i razlike među državama

Postoji više definicija računovodstva, ali uobičajeno se kaže da je računovodstvo sistematsko prikupljanje i analiza finansijskih podataka u jednoj organizaciji. Ovi podaci mogu biti korišteni na više načina i u više svrha. Poslodavci ove podatke koriste kao osnov za planiranje i kontrolu finansijkih transakcija i operacija, kao i za analizu kompletnog ekonomskog stanja u kojem se preduzeće nalazi. Državna administracija koristi ove podatke za određivanje visine poreza, a investitori za procjenu rizika i opravdanosti ulaganja.

Počeci računovodstva sežu u daleku prošlost. Postoje podaci da su još u drevnoj Mesopotamiji vođeni određeni računovodstveni zapisi i to prije nekih 7.000 godina. Ti zapisi su bili vezani za vođenje rasta usjeva i stada. Takođe, u drevnoj Persiji, odnosno Iranu, tokom trećeg i četvrtog milenijuma prije nove ere tadašnja vladajuća klasa je imala ljude zadužene samo za finansije.

Rimski car Oktavijan Avgust je napisao knjigu “Djela božanskog Avgusta“ u kojoj su se nalazili svi troškovi Rimskog carstva po osnovu davanja građanima, davanja vojnim veteranima u vidu novca i zemljišta, dotacije trezoru, sredstva za izgradnju hramova, sredstva za organizovanje predstava i gladijatorskih utakmica, itd. Čak su i rimski istoričari iz tog vremena zabilježili da je Avgust naredio da se napravi detaljan pregled javnih prihoda, stanja novca u trezoru, kao i poreza koji su prikupljani u provincijama i troškova javnih radova. Rano ili prosto knjigovodstvo se pominje čak i u Bibliji.

Razvoj knjigovodstva je počeo još krajem sredgnjeg vijeka kada su trgovci počeli da zahtjevaju više kapitala nego što je jedan investitor mogao sam da investira. To je, zapravo, bio razvoj dioničarskih društava, što je stvorilo mnogo veći broj korisnika finansijskih izvještaja.

Može se reći da “moderno“ knjigovodstvo ili računovodstvo počinje sa uvođenjem dvojnog knjigovodstva. Dvojno knjgovodstvo podrazumijeva da se svaka računovodstvena promjena evidentira najmanje dva puta na najmanje dva knjigovodstvena konta. Tu se u stvari javlja bilansni princip, gdje imamo dugovnu i potražnu stranu. Zbir promjena na jednoj i na drugoj strani mora biti isti. Kao primjer za to uzmimo plaćanje dobavljaču. U ovom slučaju se jedna promjena dešava smanjenjem salda tekućeg računa, a sa druge strane se smanjuje dug dobavljaču za isti iznos. Za “oca“ dvojnog knjigovodstva smatra se Luka Pačoli, italinjanski matematičar.

Vremenom je skoro svaka država razvila svoju računovodstvenu formu. To je dovelo do toga se računovodstvo značajno razlikuje od države do države, ali je ipak pristuno nekoliko osnovnih pravila. Ta pravila su:

  1. Svaka transakcija se zapisuje,
  2. Koristi se, već pominjano, dvojno knjigovodstvo,
  3. Svaka transakcija se unosi u Dnevnik glavne knjige.

Pošto danas imamo taj “globalizovani svijet“ u kojem posluju multinacionalne kompanije, razčličiti računovodstveni sistemi od države do države stvaraju probleme za njih.

Kada govorimo o računovodstvenim razlikama, u osnovi klasifikuju se “četiri fundamentalna šablona“ , koji se baziraju na redukciji finansijskih izvještaja na samo one dijelove koji su potrebni za međunarodne transakcije.

To su:

  1. Švedski model – računovodstveni podaci se koriste samo za unaprijeđenje makroekonomske politike i za usmjeravanje Vlade za vođenje nacionalne politike,
  2. Sistemi koji su orijentisani na mikroekonomiju, gdje računovodstveni sistem ima ulogu mjernog instrumenta, putem internih pokazatelja koji se odnose na kapital. Ovo se koristi u Holandiji,
  3. Računovodstveni sistemi koji se koriste u SAD i Velikoj Britaniji, koji razvijaju induktivno rezonovanje kod poslovanja firmi,
  4. Računovodstveni sistemi koje koriste Njemačka i Francuska, između ostalih. Ovaj sistem podrazumijeva da sve firme u državi koriste istu terminologiju i klasifikaciju računa.

Računovodstvene sisteme je moguće podijeliti i na:

  1. Britanski model,
  2. Američki model,
  3. Kontinentalno – evropski model.

Naravno, kod nas je računovodstvo najviše oslonjeno na Kontinentalno – evropski model.

Da bi se premostili pomenuti problemi usvojeni su Međunarodni računovodstveni standardi, koji targetiraju mnoge oblasti. To su standardi koji su doneseni da bi se postigla transparentnost i jednoobraznost finansijskih izvještaja, kod svih subjekata, nevezano za djelatnost kojom se bave i državu u kojoj posluju. Cilj je da se pojednostavi poslovno komuniciranje i na taj način poveća protok robe i kapitala. Ovi standardi definišu da su osnovni elementi finansijskih izvještaja ekonomskih subjekata: bilans stanja, bilans uspjeha, tok gotovine i promjene na kapitalu. Kao primjer, MRS1 se odnosi na finansijsko izvještavanje, MRS2 na zalihe, MRS na tokove gotovine, pa sve do MRS41, koji se odnosi na poljoprivredu.

U budućnosti će se razlike u računovodstvenim standardima između država, vjerovatno, smanjivati, ali najvjerovatnije će biti jako teško da se dođe do jedinstvenog sistema.

M.V.